Avrupa Birliği Hukukunun Temelleri (9786253611569)

İkinci – Dördüncü Baskı İçin Önsöz 7
Birinci Baskı İçin Önsöz 9
Okura Notlar 11
Kutu Listesi 23
Şekil Listesi 25
Tablo Listesi 26
Örnek Metin Listesi 27
Örnek Olay Listesi 28
QR Kodu Listesi 29
Kısaltmalar 31
BİRİNCİ BÖLÜM
AVRUPA BÜTÜNLEŞMESİNİN TARİHSEL GELİŞİMİ
GİRİŞ 35
1. AVRUPA KÖMÜR VE ÇELİK TOPLULUĞU ANTLAŞMASI VE ÖNCESİNDEKİ DÖNEM 38
1.1. Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu Antlaşması’na Giden Yol (…1940’lar–1951) 38
1.2. Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu Antlaşması (1951/1952–2002) 44
2. AVRUPA EKONOMİK TOPLULUĞU ANTLAŞMASI VE AVRUPA ATOM ENERJİSİ TOPLULUĞU ANTLAŞMASI VE ÖNCESİNDEKİ DÖNEM 46
2.1. Avrupa Ekonomik Topluluğu Antlaşması ve Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu Antlaşması’nın Arka Planındaki Gelişmeler (1952–1957) 46
2.2. Avrupa Ekonomik Topluluğu Antlaşması ve Avrupa Atom Enerjisi Topluluğu Antlaşması (1957/1958) 48
3. AVRUPA TEK SENEDİ VE ÖNCESİNDEKİ DÖNEM 51
3.1. Avrupa Tek Senedi’nin Arka Planındaki Gelişmeler (1958–1986) 51
3.2. Avrupa Tek Senedi (1986–1987) 57
4. MAASTRİCHT ANTLAŞMASI (AVRUPA BİRLİĞİ ANTLAŞMASI) VE ÖNCESİNDEKİ DÖNEM 61
4.1. Maastricht Antlaşması’nın (Avrupa Birliği Antlaşması’nın) Arka Planındaki Gelişmeler (1987–1992) 61
4.2. Maastricht Antlaşması (Avrupa Birliği Antlaşması) (1992–1993) 62
5. AMSTERDAM ANTLAŞMASI VE ÖNCESİNDEKİ DÖNEM 69
5.1. Amsterdam Antlaşması’nın Arka Planındaki Gelişmeler (1993–1997) 69
5.2. Amsterdam Antlaşması (1997–1999) 71
6. NİCE ANTLAŞMASI VE ÖNCESİNDEKİ DÖNEM 76
6.1. Nice Antlaşması’nın Arka Planındaki Gelişmeler (1999–2001) 76
6.2. Nice Antlaşması (2001–2003) 77
7. LİZBON ANTLAŞMASI VE ÖNCESİNDEKİ DÖNEM 79
7.1. Lizbon Antlaşması’nın Arka Planındaki Gelişmeler (2003–2007) 79
7.2. Lizbon Antlaşması (2007–2009) 84
8. LİZBON ANTLAŞMASI SONRASINDAKİ DÖNEM (2009–…) 90
Okuma Listesi 97
İKİNCİ BÖLÜM
AVRUPA BİRLİĞİ’NİN AKTÖRLERİ
GİRİŞ 105
1. ÜYE DEVLETLER 108
1.1. Üye Olma 108
1.1.1. Üye Devletler 108
1.1.2. Üye Olmanın Kriterleri ve Usulü 110
1.1.2.1. Üyelik Kriterleri 110
1.1.2.2. Üyelik Usulü 113
1.2. Üyelikten Ayrılma / Avrupa Birliği’nden Çekilme 116
1.2.1. Çekilme Kararı 117
1.2.2. Çekilme Anlaşması 120
1.2.3. Çekilmenin Tamamlanması 125
1.2.4. Çekilmenin Tamamlayıcıları 126
1.3. Üyelik ve Avrupa Birliği’nin Değerleri 129
1.3.1. Avrupa Birliği’nin Değerleri 129
1.3.2. Siyasi Mekanizmalar 130
1.3.2.1. Kurucu Antlaşma Temelindeki Madde 7 Prosedürü 131
1.3.2.2. Komisyonun Girişimleri 133
1.3.2.2.1. Hukukun Üstünlüğü Çerçevesi 133
1.3.2.2.2. Avrupa Hukukun Üstünlüğü Mekanizması 134
1.3.3. Mali Mekanizmalar 135
1.3.3.1. Bütçe Koşulluluğu: Birlik Bütçesinin Korunması İçin Koşululluk Genel Rejimi 135
1.3.3.2. Fon Koşulluluğu 136
1.3.4. Yargısal Mekanizmalar 138
1.3.4.1. İlgili Dava Türleri 138
1.3.4.2. İlgili Hukuki Dayanaklar 143
2. KURUMLAR (BAŞLICALARI) 148
2.1. Avrupa Birliği’nin Kurumsal Yapısının Temel Özellikleri 149
2.2. Avrupa Parlamentosu 158
2.2.1. Oluşumu 159
2.2.2. İç Örgütlenişi 162
2.2.3. İşleyişi 165
2.2.4. Yetkileri 166
2.3. Komisyon 168
2.3.1. Oluşumu 168
2.3.2. İç Örgütlenişi 174
2.3.3. İşleyişi 176
2.3.4. Yetkileri 177
2.4. Konsey 180
2.4.1. Oluşumu 180
2.4.2. İç Örgütlenişi 181
2.4.3. İşleyişi 183
2.4.4. Yetkileri 186
2.5. Avrupa Birliği Zirvesi 187
2.5.1. Oluşumu 188
2.5.2. İç Örgütlenişi 188
2.5.3. İşleyişi 189
2.5.4. Yetkileri 191
2.6. Avrupa Birliği Adalet Divanı 192
2.6.1. Oluşumu 192
2.6.1.1. Adalet Divanı 192
2.6.1.2. Genel Mahkeme 194
2.6.2. İç Örgütlenişi 194
2.6.2.1. Adalet Divanı 194
2.6.2.2. Genel Mahkeme 195
2.6.3. İşleyişi 196
2.6.3.1. Adalet Divanı 196
2.6.3.2. Genel Mahkeme 197
2.6.4. Yetkileri 197
Okuma Listesi 203
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
AVRUPA BİRLİĞİ’NİN ANAYASAL İLKELERİ
GİRİŞ 209
1. YETKİ İLE İLGİLİ İLKELER 211
1.1. Yetkinin Varlığı: Yetkilendirilme İlkesi 211
1.1.1. Yetkilendirilme İlkesi 211
1.1.2. Yetkinin Varlığının Görünümleri 214
1.1.2.1. Açık Yetki veya Zımni Yetki 214
1.1.2.2. Geniş Kapsamlı Madde Örneği: ABİHA md. 352
217
1.2. Yetkinin Niteliği: Yetki Kataloğu 220
1.2.1. Münhasır Yetki (Avrupa Birliği) 220
1.2.2. Paylaşılan Yetki 221
1.2.3. Destekleyici, Koordine Edici ve Tamamlayıcı Yetki 223
1.2.4. Ekonomi ve İstihdam Politikalarının Koordinasyonu 224
1.2.5. Ortak Dış ve Güvenlik Politikası 225
1.3. Yetkinin Kullanımı: Katmanlı Yetki İlkesi ve Orantılılık İlkesi 226
1.3.1. Katmanlı Yetki İlkesi 226
1.3.1.1. Katmanlı Yetki İlkesinin Temelleri 227
1.3.1.2. Katmanlı Yetki İlkesinin Siyasi Denetimi 229
1.3.1.3. Katmanlı Yetki İlkesinin Hukuki Denetimi 233
1.3.2. Orantılılık İlkesi 236
1.3.2.1. Orantılılık İlkesinin Temelleri 236
1.3.2.2. Orantılılık İlkesinin Siyasi Denetimi 237
1.3.2.3. Orantılılık İlkesinin Hukuki Denetimi 238
2. TEMEL HAKLAR 241
2.1. İç Denetim 244
2.2.1. Avrupa Birliği Hukukunun Genel İlkesi Olarak Temel Haklar 244
2.2.2. Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı 250
2.2.3. Avrupa İnsan Haklar Sözleşmesi 258
2.2. Dış Denetim 262
2.2.1. Avrupa Birliği’nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne Katılımı Öncesi Durum 262
2.2.2. Avrupa Birliği’nin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne Katılımı Sonrası Durum 265
Okuma Listesi 268
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM
AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNUN KAYNAKLARI
GİRİŞ 273
1. NE KAYNAK OLUŞTURUR? 274
1.1. Yazılı Kaynaklar 274
1.1.1. İç Kaynaklar 275
1.1.1.1. Üye Devlet Tasarrufları 275
1.1.1.2. Avrupa Birliği Kurumu Tasarrufları 280
1.1.2. Dış Kaynaklar 287
1.2. Yazılı Olmayan Kaynaklar 290
1.2.1. Avrupa Birliği Hukukunun Genel İlkeleri 291
1.2.2. Uluslararası Hukukun Genel İlkeleri ve Uluslararası Teamül Hukuku 293
2. KAYNAKLAR NASIL OLUŞTURULUR? 297
2.1. Yazılı Kaynaklar 297
2.1.1. İç Kaynaklar 297
2.1.1.1. Üye Devlet Tasarrufları 297
2.1.1.2. Avrupa Birliği Kurumu Tasarrufları 301
2.1.1.2.1. Yasama Tasarrufları 301
2.1.1.2.1.1. Olağan Yasama Usulü 302
2.1.1.2.1.2. Özel Yasama Usulleri 309
2.1.1.2.2. Yasama Dışı Tasarruflar 315
2.1.1.2.2.1. Yetki Devrine Dayanan Tasarruflar 315
2.1.1.2.2.2. Uygulama Tasarrufları 320
2.1.2. Dış Kaynaklar 323
2.2. Yazılı Olmayan Kaynaklar 330
Okuma Listesi 333
BEŞİNCİ BÖLÜM
AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNDA DAVALAR
GİRİŞ 337
1. İPTAL DAVASI 340
1.1. Kabul Edilebilirlik 340
1.1.1. Konu Bakımından Yetki 340
1.1.2. Kişi Bakımından Yetki 342
1.1.3. Zaman Bakımından Yetki 352
1.2. Esastan Denetim 353
1.2.1. Esastan Denetim Gerekçeleri 354
1.2.2. Esastan Denetimin Yoğunluğu 357
1.3. Karar ve Sonuçları 359
2. İHMAL DAVASI 364
2.1. Kabul Edilebilirlik 364
2.1.1. Konu Bakımından Yetki 364
2.1.2. Kişi Bakımından Yetki 366
2.1.3. Zaman Bakımından Yetki 367
2.2. Esastan Denetim 367
2.3. Karar ve Sonuçları 367
3. TAZMİNAT DAVASI 371
3.1. Kabul Edilebilirlik 372
3.1.1. Konu Bakımından Yetki 372
3.1.2. Kişi Bakımından Yetki 373
3.1.3. Zaman Bakımından Yetki 374
3.2. Esastan Denetim 374
3.3. Karar ve Sonuçları 376
4. İHLAL DAVASI 381
4.1. İhlal Davası ve/veya Prosedürü Yönünden Ön Tespit: “İhlal”in Anlamı 381
4.2. İhlal Davası Prosedürü 383
4.2.1. Komisyonun İhlal Davası Prosedürünü Başlatması: “İdari Aşama” 383
4.2.2. Üye Devletin İhlal Davası Prosedürünü Başlatması 388
4.3. İhlal Davası 389
4.3.1. Kabul Edilebilirlik 390
4.3.2. Esastan Denetim 390
4.3.3. Karar ve Sonuçları 393
5. ÖN KARAR PROSEDÜRÜ 398
5.1. Başvuruya Konu Olabilecekler 398
5.1.1. Yorum Yönünden 398
5.1.2. Geçerlilik Yönünden 399
5.2. Başvuru Yapabilecekler 400
5.3. Başvuru Hakkı ve/veya Yükümlülüğü 402
5.3.1. Birlik Hukukuna İlişkin Soru 403
5.3.2. Başvuru Hakkı ve/veya Yükümlülüğü 404
5.3.2.1. Yorum Yönünden 404
5.3.2.2. Geçerlilik Yönünden 407
5.4. Uygun Bulunmayan Başvurular 408
5.5. Karar ve Sonuçları 410
5.5.1. Yorum Yönünden 410
5.5.2. Geçerlilik Yönünden 412
Okuma Listesi 417
ALTINCI BÖLÜM
AVRUPA BİRLİĞİ HUKUKUNUN TEMEL ÖZELLİKLERİ
GİRİŞ 421
1. ÖNCELİK İLKESİ 423
1.1. Öncelik İlkesinin Temelleri 423
1.2. Öncelik İlkesinin Kapsamı 425
1.2.1. Öncelik İlkesi / Avrupa Birliği Hukukunun Kaynakları 425
1.2.2. Öncelik İlkesi / Ulusal Hukukun Kaynakları 426
1.2.3. Öncelik İlkesine Etki Verecek Organlar 428
1.2.4. Öncelik İlkesinin Etkisi 429
2. DOĞRUDAN ETKİ İLKESİ 435
2.1. Doğrudan Etki İlkesinin Temelleri 435
2.1.1. Dikey İlişkiler Yönünden (Devlete Karşı) Doğrudan Etki İlkesi 435
2.1.2. Yatay İlişkiler Yönünden (Bireye Karşı) Doğrudan Etki İlkesi 438
2.2. Doğrudan Etki İlkesinin Kapsamı 440
2.2.1. Doğrudan Etki İlkesi / Avrupa Birliği Hukukunun Kaynakları 440
2.2.1.1. Genel Olarak 441
2.2.1.2. Üye Devletlerin Kurucu Nitelikli Tasarrufları (ve Avrupa Birliği Temel Haklar Şartı) Yönünden 442
2.2.1.3. Avrupa Birliği Hukukunun Genel İlkeleri Yönünden 443
2.2.1.4. Avrupa Birliği Kurumu Tasarrufları Yönünden 445
2.2.1.4.1. Tüzük Yönünden 445
2.2.1.4.2. Direktif Yönünden 447
2.2.1.4.3. Karar Yönünden 452
2.2.1.5. Avrupa Birliği’nin Uluslararası Anlaşmaları Yönünden 454
2.2.1.6. Uluslararası Hukukun Genel İlkeleri ve Uluslararası Teamül Hukuku Yönünden 456
2.2.2. Doğrudan Etki İlkesine Etki Verecek Organlar 456
2.2.3. Doğrudan Etki İlkesinin Etkisi 457
2.2.4. Doğrudan Etki İlkesinin Koşulları 457
3. UYGUN YORUM İLKESİ 460
3.1. Uygun Yorum İlkesinin Temelleri 460
3.1.1. Dikey İlişkiler Yönünden (Devlete Karşı) Uygun Yorum İlkesi 460
3.1.2. Yatay İlişkiler Yönünden (Bireye Karşı) Uygun Yorum İlkesi 462
3.2. Uygun Yorum İlkesinin Kapsamı 465
3.2.1. Uygun Yorum İlkesi / Avrupa Birliği Hukukunun Kaynakları 465
3.2.2. Uygun Yorum İlkesi / Ulusal Hukukun Kaynakları 466
3.2.3. Uygun Yorum İlkesine Etki Verecek Organlar 466
3.2.4. Uygun Yorum İlkesinin Etkisi 466
4. DEVLET SORUMLULUĞU İLKESİ 471
4.1. Devlet Sorumluluğu İlkesinin Temelleri 471
4.1.1. Dikey İlişkiler Yönünden (Devlete Karşı) Devlet Sorumluluğu İlkesi 471
4.1.2. Yatay İlişkiler Yönünden (Bireye Karşı) Devlet Sorumluluğu İlkesi 475
4.2. Devlet Sorumluluğu İlkesinin Kapsamı 477
4.2.1. Devlet Sorumluluğu İlkesi / Avrupa Birliği Hukukunun Kaynakları 477
4.2.2. Devlet Sorumluluğu İlkesine Etki Verecek Organlar 478
4.2.3. Devlet Sorumluluğu İlkesinin Etkisi 479
4.2.4. Devlet Sorumluluğu İlkesinin Koşulları 479
4.2.4.1. İhlal Koşulu 479
4.2.4.2. Zarar Koşulu 485
4.2.4.3. İlliyet Bağı Koşulu 485
5. ULUSAL HUKUKİ ÇARELER VE PROSEDÜRLER 487
5.1. Avrupa Birliği Hukuku Bir Konu ile ilgili Hukuki Çareler ve/veya Prosedürler Öngörüyorsa 487
5.2. Avrupa Birliği Hukuku Bir Konu ile ilgili Hukuki Çareler ve/veya Prosedürler Öngörmüyorsa 488
5.2.1. Ulusal Prosedürel Özerklik 489
5.2.2. Denklik Gerekliliği 489
5.2.3. Etkililik Gerekliliği 492
5.3. Etkili Başvuru Hakkı ve Adil Yargılanma Hakkı 495
Okuma Listesi 497
Kaynakça 499
Kavram Dizini 513
Kutu Listesi
Kutu 1: Avrupa Konseyi 39
Kutu 2: Avrupa Bütünleşmesinin Ulusüstü Niteliği / Yapısı 42
Kutu 3: Kurucu Antlaşma ve Değişiklik Antlaşmalarının Onay Süreci ile ilgili İki Eğilim: Referandum Yenilgileri ve Ulusal Anayasa Mahkemeleri Nezdindeki İtirazlar 62
Kutu 4: Esnek Bütünleşmenin Doğuşu 66
Kutu 5: Birlik Vatandaşlığı 68
Kutu 6: Avrupa (Ekonomik) Topluluğu / Avrupa Birliği ile Avrupa Serbest Ticaret Birliği Arasındaki İlişkiler 70
Kutu 7: Berlin Deklarasyonu 80
Kutu 8: Brexit Sürecinin Başlangıcı 118
Kutu 9: Çekilme Bildiriminin Geri Alınması 119
Kutu 10: Çekilen Devletin Üyelik Başvurusu 126
Kutu 11: Avrupa Merkez Bankası ve Sayıştay ile Organ, Ofis ve Ajanslar 148
Kutu 12: AB Antlaşması md. 19 ile ilgili İçtihat Hukuku 153
Kutu 13: Avrupa Birliği Kurumlarının Websiteleri 158
Kutu 14: Yüksek Temsilci (Birlik Dışişleri ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi) 173
Kutu 15: Hukuk Sözcüsü 193
Kutu 16: Avrupa Birliği Adalet Divanı ve Ortak Dış ve Güvenlik Politikası 198
Kutu 17: Adalet Divanı ve Genel Mahkeme Arasında Davalar Nasıl Bölüşülmüştür? 201
Kutu 18: ABİHA md. 352’nin Öncülü: Avrupa Topluluğu Antlaşması md. 308 218
Kutu 19: Lizbon Antlaşması ile Değişik AB Antlaşması md. 40 225
Kutu 20: “Genel Uygulama Hükümleri” 226
Kutu 21: Erken Uyarı Mekanizması 232
Kutu 22: Katmanlı Yetki İlkesi vs. Orantılılık İlkesi 235
Kutu 23: Avrupa Birliği Temel Haklar Rejiminin Tarihsel Gelişimi 241
Kutu 24: Avrupa Birliği’nde Temel Haklarla Bağlantılı İddialar Hangi Davalar ile ve Nasıl İleri Sürülebilir? 249
Kutu 25: Avrupa Birliği’nde Temel Haklar Ne Tür Etkiler Doğurur? 256
Kutu 26: Direktif Kaynaklı Yükümlülükler 282
Kutu 27: Esnek Hukuk 285
Kutu 28: Avrupa Birliği Hukukunun Kaynakları Bakımından Normlar Hiyerarşisi 294
Kutu 29: Hangi Yasama Usulü, Ne Zaman Uygulanır? 302
Kutu 30: Uygulamadaki Hâliyle Olağan Yasama Usulü 308
Kutu 31: Esnek Bütünleşme veya Farklılaştırılmış Bütünleşme ve Yasamaya Yansımaları 311
Kutu 32: Davacı olarak Avrupa Parlamentosu ve İptal Davası: Tarihsel Süreç 344
Kutu 33: Gerçek ve Tüzel Kişiler ve “Çıkar” 346
Kutu 34: Hukuka Aykırılık Def’i 361
Kutu 35: “Hukukun Üstünlüğü” Perspektifi Üzerinden Tazminat Davası ile Diğer Dava Türleri Arasındaki İlişki 371
Kutu 36: İhlal Davasının Davacısı Olarak Üye Devletler 388
Kutu 37: Geçici Tedbirler 389
Kutu 38: Birlik Hukukunun Uygulanmasını Sağlamaktaki Yollar: “Kamu” ve “Özel” İcra Mekanizmaları Arasındaki İlişki 392
Kutu 39: Nihai Ulusal Mahkemeler Ön Karar Başvurusu Yapma Yükümlülüğüne Uymazsa Ne Olabilir? 405
Kutu 40: Kurucu Antlaşmalar ve Öncelik İlkesi 425
Kutu 41: Doğrudan Uygulanırlık ve Doğrudan Etki 446
Kutu 42: Uygun Yorum İlkesi, Doğrudan Etki İlkesi ve Devlet Sorumluluğu İlkesi 464
Kutu 43: Direktif Özelinde Uygun Yorum İlkesi Çerçevesindeki Yükümlülüğün Doğum Anı 465
Kutu 44: Denklik Gerekliliği ve Etkililik Gerekliliği 491