Anonim Şirket Yönetim Kurulu Üyelerinin Cezai Sorumlulukla Bağlantılı Hukuki Sorumluluğu (9786052645277)

ÖNSÖZ 7 İÇİNDEKİLER 9
KISALTMALAR 21
GİRİŞ
1. KONUNUN TAKDİMİ 25
2. KONUNUN SINIRLANDIRILMASI 28
3. İNCELEME PLANI 29
BİRİNCİ BÖLÜM ANONİM ŞİRKET YÖNETİM KURULUNUN ORGANİZASYONU VE YÖNETİM KURULU ÜYELİĞİ
I. ANONİM ŞİRKET YÖNETİM KURULUNUN ORGANİZASYONU 33
A. Kişi Kavramı 33
B. Organ Kavramı 35
C. Organ Kavramının Farklı Anlamları 36
1. İşlev Sahibi Olarak Organ 39 a. Şeklî Organ 39 b. Maddî Organ 42 c. Fiilî Organ (De Facto Organ) 43
2. Temsile Yetkili Olarak Organ 47
a. Temsilci Niteliği 48 aa. Temsilci 48 bb. Organ ile Temsilci İlişkisi 49
b. Yardımcı Kişi Niteliği 51 aa. Yardımcı Kişi 51 bb. Organ ile Yardımcı Kişi İlişkisi 52
c. Organ Kişi Niteliği 53 aa. Organ Kişi 53 bb. Organ ile Organ Kişi İlişkisi 54
3. Sorumluluk Hukuku Bakımından Organ 55
a. Sorumluluğun Şahsiliği 55 aa. Cezai Sorumluluk Bakımından 55 bb. Hukuki Sorumluluk Bakımından 56
b. Sorumluluğa Tabi Olan Kişiler 57
c. Sorumluluk Hukuku Bakımından Yönetim Kurulu Üyeleri 58
II. YÖNETİM KURULUNUN HUKUKİ NİTELİĞİ 59
A. Organ ve Tüzel Kişi İlişkisi 59
B. Organ Olarak Yönetim Kurulu 61
C. Yönetim Kurulu Üyeleri ile Anonim Şirket Arasındaki Hukuki İlişkinin Niteliği 63
İKİNCİ BÖLÜM YÖNETİM KURULU ÜYELERİNİN CEZAİ SORUMLULUĞU
I. EKONOMİK SUÇ VE TİCARİ SUÇ KAVRAMI 67
II. CEZA HUKUKUNUN GENEL İLKELERİNE GÖRE YÖNETİM KURULU ÜYELERİNİN CEZAİ SORUMLULUĞU 69
A. Suçların ve Cezaların Kanuniliği İlkesi 69
B. Kusur İlkesi 71
C. Suçların ve Cezaların Şahsiliği İlkesi 72
III. TÜZEL KİŞİNİN CEZA HUKUKU SORUMLULUĞU 73
IV. YÖNETİM KURULU ÜYELERİNİN CEZAİ SORUMLULUĞUNUN UNSURLARI 76 A. Maddî Unsur 77
1. Fail 77
2. Mağdur 78
3. Suçun (Hareketin) Konusu 79
4. Fiil (Hareket) 80
5. Netice 82
6. Nedensellik Bağı 82 B. Manevi Unsur 85
1. Kast 85
2. Taksir 86 C. Hukuka Aykırılık Unsuru 87
V. SUÇUN ÖZEL GÖRÜNÜŞ BİÇİMLERİ 88 A. Teşebbüs 88 B. İçtima 92
VI. ŞİRKET SUÇLARINDA FAİLLİK VE İŞTİRAK 95 A. Faillik ve Türleri 96
1. Müstakil (Doğrudan) Faillik 96
2. Müşterek Faillik 96
3. Dolaylı Faillik 97 B. Şeriklik 98
1. Suça İştirak 98
2. Bağlılık Kuralı 100
3. Şeriklik Türü Olarak Azmettirme ve Yardım Etme 103 C. Şirket Suçlarında Failin Belirlenmesi 104
VII. YÖNETİM KURULU ÜYELERİNİN CEZA HUKUKU SORUMLULUĞU 106
VIII. SUÇLARI ÖNLEME SORUMLULUĞU 113
IX. TÜRK TİCARET KANUNU BAĞLAMINDA YÖNETİM KURULU ÜYELERİNİN CEZAİ SORUMLULUĞU 117
X. TÜRK TİCARET KANUNU’NA GÖRE ŞİRKETLER HUKUKUNA İLİŞKİN CEZAİ SORUMLULUK HÂLLERİ 121
A. Şirket Sırrının Saklanması Yükümlülüğünün İhlâli Suçu 123
1. Kanuni Düzenleme 123
2. Korunan Hukuki Değer 124
3. Suçun Faili ve Mağduru 124
4. Fiil 125
5. Suçun Özel Görünüş Biçimleri 127
6. Cezai Yaptırım 128 B. Şirkete Borçlanma Yasağının İhlali Suçu 128
1. Kanuni Düzenleme 128
2. Korunan Hukuki Değer 129
3. Suçun Faili ve Mağduru 129
4. Fiil 130
5. Suçun Özel Görünüş Biçimleri 132
6. Cezai Yaptırım 133 C. Ticari Defter ile Şirketle İlgili Belgelerde Sahtecilik Suçu 133
1. Kanuni Düzenleme 133
2. Korunan Hukuki Değer 133
3. Suçun Faili ve Mağduru 134
4. Fiil 134
5. Suçun Özel Görünüş Biçimleri 137
6. Cezai Yaptırım 137
D. Şirket Sermayesi Hakkında Yanlış Beyanda Bulunma ve Ödeme Yetersizliğini Bilerek Onaylama Suçu 137
1. Kanuni Düzenleme 137
2. Korunan Hukuki Değer 138
3. Suçun Faili ve Mağduru 138
4. Fiil 138
5. Suçun Özel Görünüş Biçimleri 139
6. Cezai Yaptırım 140 E. Sermayeye Değer Biçmede Yolsuzluk Suçu 140
1. Kanuni Düzenleme 140
2. Korunan Hukuki Değer 140
3. Suçun Faili ve Mağduru 140
4. Fiil 141
5. Suçun Özel Görünüş Biçimleri 142
6. Cezai Yaptırım 142 F. Kanuna Aykırı Olarak Halktan Para Toplanması Suçu 142
1. Kanuni Düzenleme 142
2. Korunan Hukuki Değer 143
3. Suçun Faili ve Mağduru 143
4. Fiil 143
5. Suçun Özel Görünüş Biçimleri 143
6. Cezai Yaptırım 144
XI. DİĞER KANUNLARA GÖRE ŞİRKETLER HUKUKUNA İLİŞKİN BAZI CEZAİ SORUMLULUK HÂLLERİ 144
A. Türk Ceza Kanunu Kapsamındaki Düzenlemeler 144
1. Güveni Kötüye Kullanma Suçu 144
a. Kanuni Düzenleme 144
b. Korunan Hukuki Değer 144
c. Suçun Faili ve Mağduru 145
d. Fiil 147
e. Suçun Özel Görünüş Biçimleri 150
f. Cezai Yaptırım 151
2. Hileli İflas Suçu 152
a. Kanuni Düzenleme 152
b. Korunmak İstenen Hukuki Değer 153
c. Suçun Faili ve Mağduru 153
d. Fiil 153
e. Suçun Özel Görünüş Biçimleri 154
f. Cezai Yaptırım 154
g. Borca Batıklık Durumunun Mahkemeye Bildirimi 155
3. Çevre Suçları 157
a. Kanuni Düzenleme 157
b. Korunan Hukuki Değer 158
c. Suçun Faili ve Mağduru 158
d. Fiil 159
e. Suçun Özel Görünüş Biçimleri 161
f. Cezai Yaptırım 162
B. Sermaye Piyasası Kanunu Kapsamındaki Düzenlemeler 162
1. Güveni Kötüye Kullanma Suçu 163
a. Kanuni Düzenleme 163
b. Korunan Hukuki Değer 164
c. Suçun Faili ve Mağduru 164
d. Fiil 165
e. Suçun Özel Görünüş Biçimleri 167
f. Cezai Yaptırım 168
2. Sermaye Piyasası Kanunu’nda Düzenlenen Diğer Suçlar 169 C. Bankacılık Kanunu Kapsamındaki Düzenlemeler 171
1. Bankacılık Zimmet Suçu 171
a. Kanuni Düzenleme 171
b. Korunan Hukuki Değer 171
c. Suçun Faili ve Mağduru 172
d. Fiil 173
e. Suçun Özel Görünüş Biçimleri 175
f. Cezai Yaptırım 175
2. Bankacılık Kanunu Kapsamındaki Diğer Düzenlemeler 175
D. Vergi Usul Kanunu Kapsamındaki Düzenlemeler 175
E. Sigortacılık Kanunu Kapsamındaki Düzenleme 178
XII. ULUSLARARASI ALANDA RÜŞVETLE MÜCADELEYE DAİR DÜZENLEMELER 179
A. Mücadelenin Amacı 179
B. Uluslararası Sözleşmeler 182
C. OECD Rüşvetle Mücadele Sözleşmesi 182
D. Avrupa Konseyi Yolsuzluğa Karşı Ceza Hukuku Sözleşmesi 183
E. Sınıraşan Örgütlü Suçlara Karşı Birleşmiş Milletler Sözleşmesi 184
F. Birleşmiş Milletler Yolsuzlukla Mücadele Sözleşmesi 184
G. Uluslararası Rüşvetle Mücadelede Rüşvet Suçu 185
H. Rüşvetle Mücadelede Yapılaması Gerekenler 186
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM CEZAİ SORUMLULUKLA BAĞLANTILI HUKUKİ SORUMLULUK
I. GENEL OLARAK 189
II. HUKUKİ SORUMLULUĞUN ANLAMI 191 A. İsnat Anlamında Sorumluluk 191 B. Şahsi Sorumluluk 191 C. Tazmin Sorumluluğu 192
III. SORUMLULUĞUN NİTELİKLERİ 192 A. Kusur Sorumluluğu 192 B. Sorumluluğun Şahsiliği 194
IV. CEZAİ – HUKUKİ SORUMLULUK DOĞURAN GENEL YÜKÜMLÜLÜKLER 195 A. Özen Yükümlülüğü 195
1. Borçlar ve Şirketler Hukuku Yönünden Özen Yükümlülüğü 197
a. Borçlar Hukuku Bakımından Özen 197
b. Şirketler Hukuku Bakımından Özen 198
2. Özen Yükümlülüğünün Hukuki Niteliği 200
a. Borç İlişkisinin İçerdiği Yükümlülükler Kapsamında Özen Yükümlülüğünün Hukuki Niteliği 200
b. Anonim Şirkette Yönetim Kurulu Üyesinin Özen Yükümlülüğünün Hukuki Niteliği 201
3. Özen Yükümlülüğünün Belirlenmesinde Tedbirli Yönetici 203
4. Özen Yükümlülüğünün Nesnelleştirilmesi (Objektifleştirilmesi) 203 B. Sadakat (Bağlılık) Yükümlülüğü 205
V. CEZAİ SORUMLULUKLA BAĞLANTILI HUKUKİ SORUMLULUK DOĞURAN YÜKÜMLÜLÜK HÂLLERİ 206
A. Yükümlülük İhlallerinin Özel Görünümleri 206
1. Şirket Sırrını Saklama Yükümlülüğü 207
2. İçeriden Öğrenenlerin Ticareti Yasağına Uygun Davranma Yükümlülüğü 210
3. Yasaklara Uyma Yükümlülüğü 212
a. Şirketle İşlem Yapma Yasağı 212
b. Şirkete Borçlanma Yasağı 215
c. Rekabet Yasağı 218
4. Ticari Defterlerin Tutulmasında Özen Yükümlülüğü 221
a. Ticari Defterlerin Tutulmasında Özen 221
b. Muhasebe ve Finans Düzeninin Kurulmasında Özen 222
5. Belge ve Beyanların Gerçeğe Uygun Olması Yükümlülüğü 224
6. Ödeme Yetersizliğinde Onay vermeme ve Sermaye Hakkında Doğru Beyanda Bulanma Yükümlülüğü 225
7. Ayni Sermayeye ve İşletmeye Biçilen Değerin Gerçeğe Uygun Olması Yükümlülüğü 226
8. Halktan Para Toplanması Hâlinde Kanuna Uygun Davranma Yükümlülüğü 227
B. Yükümlülük İhlallerinin Genel Görünümleri 227
1. Sermayenin Korunmasını Gözetme Yükümlülüğü 229
2. Şirket Menfaatini Gözetme Yükümlülüğü 230
a. Şirket Menfaati Doğrultusunda Davranma Yükümlülüğü 230
b. Müzakerelere (Toplantılara) Katılma Yasağı 232
VI. YETKİ DEVRİ HÂLİNDE SORUMLULUK 234
A. Anonim Şirket Bünyesinde İşlenen Suçların Faili Olabilecek Kişiler 235
B. Yönetim Teşkilatının Belirlenmesinde Özen 237
C. Şirketin Üst Düzey Yönetim Kapsamındaki Görevlerde Özen 238
D. Atama ve Görevden Almada Özen 239
1. Müdürlerin ve Aynı İşleve Sahip Kişilerin Atanmasında ve Görevden Alınmasında Özen 240
2. Boşalan Üyelik Seçiminde Özen 241
E. Yönetim Kurulunun Yetkilerinin Kısıtlandığı Hâllerde Özen 241
F. Yetki Devri Hâlinde Özen 242
1. Yönetim Yetkisinin Devri 243
a. Yönetim Yetkisinin Devri Şartları 244 aa. Esas Sözleşme Hükmünün Bulunması 244 bb. İç Yönergenin Hazırlanması 246 cc. Devredilebilir Yetkilerden Olması 249
b. Yönetim Yetkisinin Devri Yapılabilecek Kişiler 250
2. Temsil Yetkisinin Devri 253
a. Temsil Yetkisi 253
b. Temsil Yetkisinin Sınırlandırılması 255 aa. Temsil Yetkisinin Kapsamı ve Sınırlandırılması 255 bb. Sınırlı Yetkiye Sahip Ticari Vekil 257 cc. Yetki Devriyle Organ Vasfının Kazanılması 259 dd. Temsil Yetkisinin Devredilme Şartları 260 ff. Temsil Yetkisinin Devredilebilecek Kişiler 262 aaa. Murahhas Üye ve Müdür Olarak Üçüncü Kişi 262 bbb. En Az Bir Yönetim Kurulu Üyesinin Temsil Yetkisinin Bulunması Şartı 263 ccc. Temsil Yetkisinin Devri Hâlinde Temsil Yetkisinin Kullanılma Esasları (Birlikte Temsil) 265 ddd. Devredilen Yetkinin Devredilmesi 268
c. Yetki Devri Hâlinde Cezai ve Hukuki Sorumluluk 269 aa. Cezai Sorumluluk Bakamından 270 bb. Hukuki Sorumluluk Bakamından 271 aaa. Yetki Devri Hâlinde Yönetim Kurulu Üyelerinin Sorumluluğu 271
i. Seçimde Özen 277 ii. Talimat Vermede Özen 278 iii. Gözetimde Özen 281 bbb. Sınırlı Yetkili Temsilci Atanması Hâlinde Yönetim Kurulu Üyelerinin Sorumluluğu 282
G. Üst Gözetim Görevinde Özen 284
VII. YÖNETİM KURULU ÜYELERİNİN TABİ OLDUĞU SORUMLULUK 289
A. Cezai ve Hukuki Sorumlulukların Örnek Üzerinde Değerlendirilmesi 289
B. Farklılaştırılmış Teselsül Sorumluluğu 293
1. Müteselsil Sorumluluk 295
2. Farklılaştırılmış Teselsül 297
a. Kanuni Düzenleme 299
b. Farklılaştırılmış Teselsülün Temel Özellikleri 300 aa. Dış İlişki Yönünden Sonuçları 301 bb. Şahsi İndirim Sebeplerinin Dış İlişkide İleri Sürülmesi 301 cc. Farklılaştırılmış Teselsülde Birlikte Verilen Zarardan Sorumlu Olunması 302 aaa. Aynı – Birlikte Verilen Zarar Ayrımı 303 bbb. Tek Başına Zarar – Aynı Zarar Ayrımı 303 ccc. Aynı Zarar – Zararın Tamamı Ayrımı 303 ddd. Uygun İlliyet Bağının Bulunması 304 dd. Farklılaştırılmış Teselsül Sorumluluğunun Sınırlı Kapsamı 304 ee. Şahsi Sorumluluk Tavanının belirlenmesi 305 ff. Zararın Tamamının Birlikte Dava ve Talep Edilmesi 308 gg. Tazminat Miktarının Hâkim Tarafından Tespit Edilmesi 309 hh. Farklı Tazminat Sorumlusu Grupların Olması 310 ıı. Farklılaştırılmış Teselsülde İç İlişki 310 ii. Rücu İlişkisi 311
3. Şahsi İflas 313
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM YÖNETİM KURULU ÜYELERİNİN HUKUKİ SORUMLULUĞUNUN ŞARTLARI VE SORUMLULUK DAVASI
I. YÖNETİM KURULU ÜYELERİNİN CEZAİ SORUMLULUKLA BAĞLANTILI HUKUKİ SORUMLULUĞUNUN ŞARTLARI 318
A. Zarar 320
B. Hukuka Aykırılık 324
C. İlliyet Bağı 326
D. Kusur 328
1. Kusurun Genel Esasları 328
2. Kusurun Niteliği: Objektifleştirilmiş Kusur 330
3. Kusurun İspatı 332
II. SORUMLULUĞU ORTADAN KALDIRAN HÂLLER 342 A. İşadamı Kararı İlkesine (Business Judgment Rule) Uygunluk 342
1. İşadamı Kararı İlkesine İlişkin Genel Esaslar 342
2. İşadamı Kararı İlkesinin Uygulanma Şartları 346
a. Şirket Faaliyetlerine İlişkin Bir Kararın Mevcudiyeti 348
b. Şirket ile Menfaat Çatışması İçerisinde Bulunmamak 350
c. Özen ve Sadakat Yükümlülükleri Yerine Getirilmiş Bir Karar Alma Sürecine Dayanmak 351
d. Uygun ve Yeterli Bilgiye Dayanmak 351
e. İyi Niyet ile Hareket Etmek 352
f. Takdir Yetkisini Kötüye Kullanmamak 353
3. İşadamı Kararı İlkesinin Uygulanmadığı Hâller 354
a. Kanun Hükümlerine Aykırı Davranış 354
b. Esas Sözleşme Hükümlerine Aykırı Davranış 354
c. Genel Kurul Kararlarına Aykırı Davranış 355
d. Hileli İşlemler 355
B. Kurumsal Yönetim İlkelerine Uygunluk 355
1. Kurumsal Yönetim 355
2. Kurumsal Yönetimin Esaslı Unsurları 358 a. Şeffaflık 359 b. Eşitlik 360 c. Hesap Verebilirlik 360 d. Sorumluluk 361
3. Kurumsal Yönetimin Amacı 361
4. OECD Kurumsal Yönetim İlkeleri 361
5. Kurumsal Yönetim Alanında Türkiye’de Yapılan Çalışmalar 363
a. Türk Ticaret Kanunu Kapsamında Düzenlemeler 363
b. Sermaye Piyasası Kurulu Düzenlemeleri 364
C. Uyum (Uyumluluk/Compliance) 364
1. Uyum Kavramı 364
2. Uyumun Amacı ve Yararları 366
3. Uyum Sistemi 368
4. Türk Ticaret Kanunu Hükümleri Yönünden Uyum Yükümlülüğü 370
5. Uyumun Ceza Hukuku Sorumluluğu Bakımından Önemi 371
III. SORUMLULUĞU SONA ERDİREN HÂLLER 371 A. İbra 371
1. Türk Ticaret Kanunu’nda İbra Düzenlemesi 372
2. İbranın Hukuki Niteliği 373
3. İbranın Kapsamı 374 a. İbranın Şahsi Kapsamı 375 b. İbranın Konu (Maddî) Kapsamı 376 c. Süre İtibarıyla Kapsam 377
4. İbranın Türleri 377
5. İbra Kararlarının Sakatlığı 377
6. İbra Kararının Etkisi 378
a. İbra Kararının Geri Alınamaması 378
b. İbra Kararının Hukuki Sorumluluk Davalarına Etkisi 378
7. İbrayı Talep Hakkı 379
8. İbranın Şikâyetten Vazgeçme ve Uzlaşmadan Farkı 380 B. Rıza 380 C. Sulh 382 D. Zamanaşımı 384
1. Sorumluluk Davasına İlişkin Zamanaşımı Süresi 384
2. Zamanaşımı Süresinin Başlangıcının Belirlenmesi 385
3. Ceza Davası Zamanaşımının Uygulanması 391
4. İsviçre Borçlar Kanunu’nun
760. Maddesinde Yapılan Yeni Düzenleme Bağlamında Zamanaşımının Değerlendirilmesi 395
IV. SORUMLULUK DAVASI 397 A. Sorumluluk Davasında Davacılar 397
1. Şirketin İflası Dışında Dava Hakkı 398
a. Doğrudan Zarara İstinaden Davacılar 398 aa. Şirket Tüzel Kişiliği 398 aaa. Sorumluluk Davası Açılabilmesi İçin Genel Kurul Kararının Gerekli Olup Olmadığı Sorunu 399 bbb. Sorumluluk Davasında Şirketin Temsili 410 bb. Pay Sahipleri (Ortaklar) ve Alacaklılar 412
b. Dolaylı Zarara İstinaden Davacılar 413
2. İflas Hâlinde Dava Hakkı 414 B. Davalılar 416
1. Kurucular 416
2. Yönetim Kurulu Üyeleri 416
3. Yöneticiler 417
4. Tasfiye Memurları 417 C. Görevli ve Yetkili Mahkeme 417
V. CEZA MAHKEMESİ KARARLARININ HUKUK MAHKEMESİ BAKIMINDAN ETKİSİ 418 A. Kesin Hüküm Niteliği 419 B. Bağlayıcı Etkisi 420
1. Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılması 421
2. Nihai Kararlar 421
a. Mahkûmiyet Kararı 421 aa. TBK m. 74 Hükmü Bakımından 422 bb. Sahtecilik Suçunda 425
b. Beraat Kararı 425
c. Ceza Verilmesine Yer Olmadığına İlişkin Kararı 426
d. Düşme Kararı 426 aa. Şikâyetten Vazgeçme Sebebiyle Düşme Kararı 427 bb. Uzlaşma Sebebiyle Düşme Kararı 428
e. Davanın Reddi Kararı 429
f. Görevsizlik Kararı 429
C. Delil Etkisi 429
SONUÇ 431
KAYNAKÇA 439