Anayasacılığın Ordoliberal Dönüşümü (9786253777456)

ÖNSÖZ 5
GİRİŞ 15
BİRİNCİ BÖLÜM
KAYNAŞMAYA HAZIR İKİ İDEOLOJİ: ANAYASACILIK VE ORDOLİBERALİZM
I. ANAYASACILIĞIN DOĞAL HUKUKTA BİR META–ANLATI OLARAK
KURGULANIŞI 25
A. Anayasacılığın Kamu Hukuku Doktrininde Ortaya Çıkışı ve İşlevi 26
1. Anayasacılık Teriminin Müphem Anlamı 27
2. Anayasacılığın Kamu Hukuku Doktrininde Bir Anlatı Olarak
Kurgulanışı 28
B. Anayasacılık Meta–Anlatısının Oluşumunda Birbiriyle Yarışan Doğal
Hukuk Kuramları: McIlwain ve Gierke 31
1. McIlwain’in Başlangıç Analizi: Antik Yunan’da Anayasacılık? 32
2. McIlwain’de Anayasacılığın Roma Kökenleri: Roma Hukukunda
“Lex” ve “Constitutio” 35
3. Anayasacılığın Ortaçağ İngilteresi’ndeki Kurumlar Vasıtasıyla
İnşası: Modern Anayasacılığın Ayak Sesleri 38
4. Anayasacılık Meta–Anlatısının Kuruluşunda Roma – Cermen
Kavgası: McIlwain – Gierke Karşıtlığı 40
5. Anayasacılığın Meta–Anlatı Niteliğini Ortaya Koyan Güncel
Yaklaşımlar 46
II. META–ANLATIYI AŞMAK: BİR İDEOLOJİ OLARAK ANAYASACILIK VE
EKONOMİK ANAYASA KAVRAMI 48
A. Modern Anayasacılığın Kazanımları ve Eleştirileri 49
1. Modern Anayasacılığın Dayandığı Temel: Demokratik Egemenlik
Teorisi 50
2. Yirminci Yüzyılın Son Çeyreğinden İtibaren Anayasacılık Terimine
Bakışın Eleştirel Dönüşümü 52
B. Anayasacılığın İdeoloji Olarak Kavranması İmkanları 55
1. İdeolojinin Serüveni ve Meta–Anlatı ile İlişkisi 56
2. Anayasacılığın Liberal İdeolojik Çerçevesine Eleştirel Bir Bakış: Karl
Polanyi 60
3. Anayasacılığın Post–Liberal Bir İdeoloji Olarak
Kavramsallaştırılması 63
4. Anayasacılığı Pozitif Yönüyle Kavrayan Yaklaşımlar 65
C. Anayasacılığın İdeolojik Dönüşümünün Somut Görünümü: Ekonomik
Anayasa Teriminin Ortaya Çıkışı ve Ordoliberalizmin Bu Terimi
Dönüştürmesi 69
1. Ekonomik Anayasa Teriminin “Yanlış Bilinen” Kökeni 71
2. Ordoliberalizmin Ekonomik Anayasayı Dönüştürmesi 78
III. ORDOLİBERALİZM İDEOLOJİSİNİN KÖKENLERİ VE ORDOLİBERALİZMİN ÜÇ
KOLU 81
A. Ordoliberalizmin Weimar Almanyası’ndaki Öncülleri 82
1. Weimar Almanyası’nda Otoriter Liberalizm Eleştirisi 83
2. Güçlü Devlet ve Sağlam Ekonomi: Ordoliberalizmin Akıl Hocası
Olarak Carl Schmitt 84
B. Ordoliberalizmin Üç Kolu 87
1. Freiburg Okulu (Eucken ve Böhm) 88
2. Sosyolojik Ordoliberalizm (Rüstow ve Röpke) 91
3. Sosyal Piyasa Ekonomisi Yaklaşımı (Müller–Armack) 93
C. Ordoliberalizmin Çerçevesini Çizmek: Dar ve Geniş Anlamda
Ordoliberalizm 95
1. Dar Anlamda Ordoliberalizm: Geleneksel Ordoliberalizm ve
Ordnungspolitik 96
2. Geniş Anlamda Ordoliberalizm: Ordoliberal Yönetim Tarzı
(Governmentality) 100
D. Ordoliberal Sentez 102
1. Güçlü Devlet Tartışması 103
2. “Sosyal”in Ordoliberal Senteze Gömülü Olması 105
3. Piyasa Ekonomisinin Yargısal Denetim Yoluyla Teminat Altına
Alınması ve Yönlendirilmesi 107
İKİNCİ BÖLÜM
AVRUPA’DA ANAYASACILIĞIN ORDOLİBERALİZASYONU ve BUNUN TÜRKİYE ÜZERİNDEKİ ETKİLERİ
I. ORDOLİBERALİZMİN ALTIN KURALI BORÇ FRENİ VE BUNUN YARGI YOLUYLA
KORUNMASI: ALMANYA ÖRNEĞİ 109
A. Ordoliberalizmin Temel Gerekleri 109
B. Almanya’da Ordoliberal Bir Anayasa Hükmü Olarak “Borç Freni” 112
1. Almanya’da Borç Frenini Getiren Anayasa Hükmü 113
2. Borç Freni Kuralının Alman Anayasa Hukukundaki Tarihçesi 114
C. Alman Anayasa Mahkemesi’nin Borç Frenine İlişkin İçtihadı 117
1. Alman Anayasa Mahkemesi’nin Borç Freni İlkesine İlişkin 15 Kasım
2023 Tarihli Kararı 117
a. Olağanüstü Acil Durum ile Tedbir Arasında İlliyet Bağı
Bulunması 119
b. Bütçenin Yıllık Olması İlkesi 120
c. Geriye Yürümezlik İlkesi 121
2. Almanya’da Borç Freni Kuralının Anayasa Değişikliği Vasıtasıyla
Reformu 122
3. Alman Anayasa Mahkemesi’nin İçtihadında Ordoliberalizmin
Gittikçe Görünür Hale Gelen Gölgesi 124
a. Avrupa Birliği Mali Mutabakat Metninin Alman Anayasa
Mahkemesi Tarafından Denetlenmesi 125
b. Alman Anayasa Mahkemesi’nin Karşılıksız Parasal İşlemler
(OMT) Kararı ve Kamu Sektörü Satın Alma Programı (PSPP)
Kararıyla içtihadından Dönüşü 127
II. AVRUPA BİRLİĞİ’NİN HUKUK YOLUYLA BÜTÜNLEŞMESİ: AVRUPA’DA
ANAYASACILIĞIN TEMELİNDE YATAN ANLAYIŞ OLARAK ORDOLİBERALİZM 133
A. Avrupa Ekonomik Anayasasına Bir Çerçeve: Mikroekonomik ve
Makroekonomik Katmanlar 134
B. Ordoliberalizmin Masumiyet Çağı: Roma Antlaşması’nda
Mikroekonomik Ordoliberal Sentez 136
C. Makroekonomik Ordoliberalizasyon Çağı: Maastricht Antlaşması’nın
Kurduğu Ekonomik ve Parasal Birlik’in Temelleri 142
D. Avro Krizinin Anayasallaşmasında Ordoliberalizmin Yeri 148
1. Avrupa İstikrar Mekanizması’nın Kurulması ve Avrupa Birliği
Adalet Divanı’nın Pringle Kararı 150
2. Avrupa Birliği’nin İstikrarı Sağlamada Yararlandığı İlke: Sıkı Şekilde
Koşula Bağlılık (Strict Conditionality) 155
3. Mahalleyi Ordoliberalize Etmek: Ordoliberalizmin Periferi Ülkeler
Üzerindeki Etkisi 158
III. ORDOLİBERALİZMİN TÜRKİYE ÜZERİNDEKİ GÖLGESİ 160
A. Avrupa Birliği Ordoliberalizminin Türkiye Üzerindeki Dolaylı Etkisi 161
1. Türkiye’de Ordoliberalizm – Sosyal Piyasa Ekonomisi Hiç
Uygulandı mı? 162
2. Ordoliberal İdeolojinin AB–Türkiye Göç Zirvesi Bildirisi Bakımından
Değerlendirilmesi 164
B. Ordoliberal Tedbirlerin Türk Hukukuna Doğrudan Yansımaları 167
1. Finansal İstikrar İlkesinin Türk Mevzuatı ve Anayasa Mahkemesi
Kararlarına Girişi 168
2. Finansal İstikrar Komitesi’nin Türk Hukukundaki İlginç Yolculuğu 170
3. Türkiye Varlık Fonu Yönetimi Anonim Şirketi’nin Kurulması 177
a. Türkiye Varlık Fonu’nun Anayasal Dayanağı Var mıdır?
Anayasa Mahkemesi Kararı Işığında Bir Değerlendirme 178
b. Türkiye Varlık Fonu’nun Hukuki Denetimi 181
4. Türkiye’de Finansal İstikrar Adına Kur Korumalı Vadeli Mevduat
Uygulaması ve Anayasa Mahkemesi’nin Konuya İlişkin Görüşü 183
a. Kur Korumalı Vadeli Mevduat Uygulamasının Değerlendirildiği
İlk Anayasa Mahkemesi Kararı (2022) 185
b. Kur Korumalı Vadeli Mevduat Uygulamasının Anayasa
Mahkemesi Tarafından Kısmen İptali (2025) 186
5. Fiyat İstikrarı Komitesi’nin Kurulması ve Anayasa Mahkemesi’nin
Değerlendirmesi 189
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM
DESKRİPTİFTEN NORMATİFE: ORDOLİBERALİZMİN ANAYASACILIĞIN UNSURLARINDA YARATTIĞI TAHRİFAT VE ANAYASACILIĞIN DEMOKRATİK TEMELLERİNİN YENİDEN TESİSİ İMKANLARI
I. ORDOLİBERAL DÖNÜŞÜMÜN DEMOKRATİK ANAYASACILIK ANLAYIŞINDA
YARATTIĞI TAHRİFAT 200
A. Ordoliberalizmin Kurguladığı Güçlü Devlet Modelinin Hukuk Devleti
Bakımından Teşkil Ettiği Sorunlar 201
1. Hukuk Devletinin Modern Anlamına İlişkin Başlangıç Çerçevesi:
Dicey 202
2. Hayek ve Hukuk Devleti İlkesini Otoriter Liberal Anlayışa Uygun
Dönüştürme Çabası 206
3. Raz ve Waldron’da Hukuk Devletinin Usuli Boyutuyla Kavranması 212
4. Ordoliberal Dönüşümün Hukuk Devleti İlkesinde Yarattığı Tahrifat 215
B. Ordoliberalizmin Kuvvetler Ayrılığı Bakımından Değerlendirilmesi 218
1. Kuvvetler Ayrılığı İlkesinin Tasviri Boyutu 219
2. Liberalizmin Normatif/Preskriptif Talepleri Doğrultusunda
Kuvvetler Ayrılığı İlkesinin Dönüşümü 221
3. Ordoliberalizmin Kuvvetler Ayrılığı Doktrinine Etkisi: Yürütme
Devletinin Yükselişi 226
C. Ordoliberalizmin Demokratik Temsil ve Nesiller Arası Adalet
Bakımından Yarattığı Arızalar 229
1. Kelsen – Schmitt Karşıtlığı Çerçevesinde Demokratik Temsil
Tartışması 230
2. Kelsen–Schmitt Tartışmasından Lindahl’ın Temsil Kuramına Açılan
Kapı ve Ordoliberalizmin Konumu 233
3. Ordoliberalizmin Nesiller Arası Adalet Bakımından Teşkil Ettiği
Sorunlar 237
a. Nesiller Arası Adalet Olgusuna Etik Şimdicilik Yaklaşımı ve Bu
Yaklaşımın Aşılması 238
b. Ordoliberalizmin Nesiller Arası Adalet Üzerinden Kurucu
İktidarı Şekillendirme Biçimi 241
II. ANAYASACILIĞIN DEMOKRATİK BOYUTUNUN YENİDEN TESİSİ İMKANLARI 244
A. Anayasacılığın Negatif Evrenselcilik Vasıtasıyla Yeniden Kurgulanması
Çabaları 245
1. Habermas’ın Schmitt Üzerinden Sistem Eleştirisi 246
2. İletişimsel Eylem Kuramı ve Habermas’ın Anayasacılık Anlayışı 249
B. Hukuka Neo–Formalist Yaklaşımlarla Oluşturulmaya Çalışılan
Alternatifler 254
1. Luhmann’da Otopoietik Bir Sistem Olarak Hukuk 255
a. Luhmann’da Kapalı Bir Sistem Olarak Hukuk ve Hukukun
İşleyişinin Kodları 255
b. Luhmann’da Sistemler Arası Yapısal Bağlantı Noktası Olarak
Anayasa 259
2. Teubner’ın Topluluk Anayasacılığı Kuramı 263
3. Joerges’te “Kanunlar İhtilafı Anayasacılığı” Kuramı ile Avrupa
Birliği’nde Ordoliberal Meşruluk Açığına Son Verme Çabası 269
a. Kanunlar İhtilafı Yönteminin Anayasallaşmaya Uygulanması 270
b. Komitoloji mi Ordoliberalizm mi: Joerges’in Anayasacılık
Kuramını Genişletirsek Elimizde Ne Kalır? 273
C. Kopuş ve Çalışanların Özyönetimi (Autogestion) Stratejileri 276
1. Lindahl’ın A–legalite Üzerinden Sistem Teorisi Eleştirisi 277
2. Ordoliberalizme (veya Otoriter Liberalizme) Karşı Maddi Anayasa
Anlayışı 280
SONUÇ: ÇÜRÜYEN BİR ŞEYLER VAR DANİMARKA KRALLIĞI’NDA 287
KAYNAKÇA 295