Abd, Fransa Ve Türkiye'De Yasaların Anayasaya Uygunluğunun Denetimi (9786253774240)

5
GİRİŞ 9
BİRİNCİ BÖLÜM AMERİKA BİRLEŞİK DEVLETLERİ’n de ANAYASA YARGISI
1.1. Tarihsel Gelişim 13
1.1.1. Anayasa’nın Kabulü ve Marbury v. Madison Kararı 17
1.1.2. Judicial Review Kavramının Doğuşu 20
1.1.3. Federalizm ve Anayasa Yargısının ABD Hükümet Sistemi Üzerindeki Etkileri 24
1.2. Anayasa Yargısının Kurumsal Yapısı 29
1.2.1. Federal Yüksek Mahkeme (Supreme Court) 30
1.2.2. Federal Yüksek Mahkeme ve Eyalet Mahkemelerinin Rolü 34
1.2.3. Yargıç Atama Süreci ve Yargılama Yetkisinin Alanı 36
1.3. Federal Yüksek Mahkeme’sinin İşleyiş ve Yargılama Usulleri 41
1.3.1. Federal Yüksek Mahkeme’si Önünde Anayasaya Aykırılık İddialarının İleri Sürülmesi (Raising Claims of Unconstitutionality Before the Federal Constitutional Court) 45
1.3.2. Federal Yüksek Mahkeme’si Nezdinde Somut Norm Denetimi (Concrete Review Before the Federal Constitutional Court) 50
1.3.3. Federal Yüksek Mahkeme’si Kararlarının Etkisi ve Bağlayıcılığı (Effect and Binding Nature of the Federal Constitutional Court”s Decisions) 56
1.4. ABD’de Anayasa Yargısına İlişkin Güncel Tartışmalar ve Eleştiriler 59
1.4.1. Yargının Siyasallaşması 65
1.4.2. Yargı Aktivizmi ve Yorum Kuramları 69
1.4.3. Roe v. Wade’den Dobbs v. Jackson’a Kararına Anayasa Yargısının Evrim 74
1.4.3.1. Roe v. Wade (1973) Kararının Özgünlüğü: Anayasal Mahremiyetin Genişletilmesi 75
1.4.3.2. Roe v. Wade Kararına Yönelik Tepkiler/Eleştiriler ve Zemin Kayması: Kararın Tartışmalı Mirası 75
1.4.3.3. Planned Parenthood v. Casey (1992) Kararı ile Dengesinin Yeniden Kurulması 76
1.4.3.4. Dobbs v. Jackson Women”s Health Organization (2022) Kararıyla Roe Kararı’nın Tersine Çevrilmesi 77
1.4.3.5. Federal Yüksek Mahkemesi Kararlarının Siyasal ve Toplumsal Yansımalar 79
İKİNCİ BÖLÜM FRANSA’da ANAYASA YARGISI
2.1. Tarihsel Arka Plan 85 2.1.1. 1789 Devrimi ve Kuvvetler Ayrılığı Düşüncesi 90 2.1.2. 1958 Anayasası ve Anayasa Konseyi’nin (Conseil Constitutionnel) Kuruluşu 95
2.2. Anayasa Konseyi’nin Kurumsal Yapısı ve Görev Alanı 100
2.2.1. Anayasa Konseyi’nin Statüsü 103
2.2.2. Anayasa Konseyi Üyelerinin Atanması ve Görev Süresi 108
2.2.3. Anayasa Konseyi’nin Diğer Organlarla İlişkisi 110
2.3. Fransa’da Anayasa Yargısı Usulü 114
2.3.1. Önleyici Denetim (A priori control) 121
2.3.2. Sonradan Denetim (QPC – Question Prioritaire de Constitutionnalité) 126
2.3.3. İptal Kararlarının Etkisi 130
2.4. Fransa Modelinin Özellikleri ve Eleştiriler 135
2.4.1. Anayasa Konseyi Siyasal Rejim ile Uyum 138
2.4.2. Yargı Bağımsızlığı Tartışmaları 144
2.4.3. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ve Anayasa Konseyi İlişkisi 150
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM TÜRKİYE’de ANAYASA YARGISI
3.1. Türkiye’de Anayasa Yargısının Tarihsel Süreci 162 3.1.1. 1961 ve 1982 Anayasaları Bağlamında Anayasa Mahkemesi’nin Kuruluşu 164
3.1.2. Askerî Müdahaleler ve Anayasal Denetimin Evrimi 171
3.2. Türkiye’de Anayasa Mahkemesinin Kurumsal Yapısı 175
3.2.1. Anayasa Mahkemesi’nin Statüsü ve Görevleri 178
3.2.2. Üyelerin Atanma Usulü 180
3.2.3. Kurumlararası İlişkiler ve Yetki Sınırları 183
3.3. Denetim Mekanizmaları 185
3.3.1. Bireysel Başvuru Hakkı 187
3.3.2. Anayasa Mahkemesi Kararlarının Etkisi ve Uygulanması 189
3.4. Güncel Sorunlar ve Eleştiriler 190
3.4.1. Siyasal Etkileşimler 192
3.4.2. Bireysel Başvurunun Etkililiği 193
3.4.3. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi ile İlişkiler 194
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM KARŞILAŞTIRMALI ANALİZ: ABD – FRANSA – TÜRKİYE
4.1. Anayasa Yargısının Kurumsal Modelleri 198
4.1.1. Diffüz ve Yoğun Denetim Modelleri 199
4.1.2. Adli ve Yarı–siyasi Organlar Karşılaştırması 201
4.2. Norm Denetimi Yöntemleri 203
4.2.1. Somut ve Soyut Norm Denetimi 206
4.2.2. Önleyici ve Sonradan Norm Denetimi 208
4.2.3. Bireysel Başvuru ve Hak Koruma Etkinliği 210
4.3. Yargı Bağımsızlığı ve Atama Süreçlerine Geçiş 211
4.3.1. Siyasal Etkiler ve Kurumsal Özerklik 213
4.3.2. Yargıç Profilleri ve Meşruiyet Tartışmaları 215
4.3.2.1. Amerika Birleşik Devletleri: Yargıçların İdeolojik Eğilimleri ve Kamuoyu Algısı 216
4.3.2.2. Fransa: Anayasa Konseyi Üyelerinin Siyasi Bağlantıları ve Meşruiyet Sorunları 216
4.3.2.3. Türkiye: Anayasa Mahkemesi Üyelerinin Profilleri ve Meşruiyet Tartışmaları 217
4.3.2.4. Karşılaştırmalı Değerlendirme 218
4.4. Anayasa Yargısının Siyasal Sistemlerle Etkileşimi 218
4.4.1. Kuvvetler Ayrılığı ve Denge–Denetleme Mekanizmaları 220
4.4.2. Popülist ve Otoriter Eğilimler Karşısında Anayasa Yargısı 222
4.5. Güncel Gelişmeler Işığında Geleceğe Dair Değerlendirmeler 225
4.5.1. Dijital Haklar ve Yeni Nesil Anayasa Yargısı 226
4.5.2. Transnasyonel Etkiler ve Uluslararası Normlarla Etkileşim 228
4.5.3. Evrensel Standartlara Yakınsama Potansiyeli 229 SONUÇ 231 EK VE GRAFİKLER 233
KAYNAKÇA 253